Kodeks Postępowania Cywilnego
kodeks|kodeks.wirt.pl

Ujednolicone najważniejsze ustawy polskie

stan na 2014.05.15

Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze
Księga pierwsza. Proces
Tytuł VI. Postępowanie
Dział V. Środki odwoławcze


Art. 367. § 1. Od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja do sądu drugiej
instancji.
§ 2. Apelację od wyroku sądu rejonowego rozpoznaje sąd okręgowy, a od wyroku sądu okręgowego
jako pierwszej instancji – sąd apelacyjny.
§ 3. Rozpoznanie sprawy następuje w składzie trzech sędziów zawodowych. Postanowienia dotyczące
postępowania dowodowego na posiedzeniu niejawnym wydaje sąd w składzie jednego sędziego.
§ 4. Postanowienie o przyznaniu i cofnięciu zwolnienia od kosztów sądowych, o odmowie
zwolnienia, o odrzuceniu wniosku o zwolnienie oraz o nałożeniu na stronę obowiązku uiszczenia
kosztów i skazaniu na grzywnę, jak również postanowienie o ustanowieniu, cofnięciu
ustanowienia, o odrzuceniu wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oraz o skazaniu
na grzywnę i nałożeniu na stronę obowiązku uiszczenia ich wynagrodzenia sąd może wydać na
posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego.

Art. 368. § 1. Apelacja powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma
procesowego, a ponadto zawierać:
1) oznaczenie wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony
w całości czy w części;
2) zwięzłe przedstawienie zarzutów;
3) uzasadnienie zarzutów;
4) powołanie, w razie potrzeby, nowych faktów i dowodów oraz wykazanie, że ich powołanie
w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie było możliwe albo że potrzeba powołania się
na nie wynikła później;
5) wniosek o zmianę lub o uchylenie wyroku z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia.
§ 2. W sprawach o prawa majątkowe należy oznaczyć wartość przedmiotu zaskarżenia. Wartość ta
może być oznaczona na kwotę wyższą od wartości przedmiotu sporu wskazanej w pozwie jedynie
wtedy, gdy powód rozszerzył powództwo lub sąd orzekł ponad żądanie. Przepisy art. 19-24 i 25 §
1 stosuje się odpowiednio.

Art. 369. § 1. Apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie
dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem.
§ 2. Jeżeli strona nie zażądała uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od ogłoszenia
sentencji, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania
uzasadnienia.
§ 3. Termin, o którym mowa w § 1 i 2, uważa się za zachowany także wtedy, gdy przed jego
upływem strona wniosła apelację do sądu drugiej instancji. W takim wypadku sąd ten niezwłocznie
przesyła apelację do sądu, który wydał zaskarżony wyrok.

Art. 370. Sąd pierwszej instancji odrzuci na posiedzeniu niejawnym apelację wniesioną po
upływie przepisanego terminu, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również
apelację, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.

Art. 3701. (utracił moc)

Art. 371. Po doręczeniu apelacji stronie przeciwnej sąd pierwszej instancji przedstawia
niezwłocznie akta sprawy sądowi drugiej instancji.

Art. 372. Strona przeciwna może w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia apelacji wnieść
odpowiedź na apelację wprost do sądu drugiej instancji.

Art. 373. Sąd drugiej instancji odrzuca na posiedzeniu niejawnym apelację, jeżeli
ulegała ona odrzuceniu przez sąd pierwszej instancji. Jeżeli dostrzeże braki, do których
usunięcia strona nie była wezwana, zażąda ich usunięcia. W razie nieusunięcia braków w
wyznaczonym terminie apelacja ulega odrzuceniu.

Art. 374. Sąd drugiej instancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym w razie
cofnięcia pozwu, cofnięcia apelacji albo jeżeli zachodzi nieważność postępowania.

Art. 375. Poza wypadkami wymienionymi w dwóch artykułach poprzedzających sąd drugiej
instancji wyznacza rozprawę.

Art. 376. Rozprawa przed sądem drugiej instancji odbywa się bez względu na
niestawiennictwo jednej lub obu stron. Wydany wyrok nie jest zaoczny.

Art. 377. Po wywołaniu sprawy rozprawa rozpoczyna się od sprawozdania sędziego, który
zwięźle przedstawia stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów i wniosków apelacyjnych.

Art. 378. § 1. Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach
zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.
§ 2. W granicach zaskarżenia sąd drugiej instancji może z urzędu rozpoznać sprawę także na
rzecz współuczestników, którzy wyroku nie zaskarżyli, gdy będące przedmiotem zaskarżenia prawa
lub obowiązki są dla nich wspólne. Współuczestników tych należy zawiadomić o rozprawie; mogą
oni składać pisma przygotowawcze.

Art. 379. Nieważność postępowania zachodzi:
1) jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna;
2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej
reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie
umocowany;
3) jeżeli o to samo roszczenie między tymi samymi stronami toczy się sprawa wcześniej wszczęta
albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona;
4) jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu
sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy;
5) jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw;
6) jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na
wartość przedmiotu sporu.

Art. 380. Sąd drugiej instancji, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia
sądu pierwszej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na
rozstrzygnięcie sprawy.

Art. 381. Sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je
powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie
wynikła później.

Art. 382. Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w
pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.

Art. 383. W postępowaniu apelacyjnym nie można rozszerzyć żądania pozwu ani występować z
nowymi roszczeniami. Jednakże w razie zmiany okoliczności można żądać zamiast pierwotnego
przedmiotu sporu jego wartości lub innego przedmiotu, a w sprawach o świadczenie powtarzające
się można nadto rozszerzyć żądanie pozwu o świadczenia za dalsze okresy.

Art. 384. Sąd nie może uchylić lub zmienić wyroku na niekorzyść strony wnoszącej
apelację, chyba że strona przeciwna również wniosła apelację.

Art. 385. Sąd drugiej instancji oddala apelację, jeżeli jest ona bezzasadna.

Art. 386. § 1. W razie uwzględnienia apelacji sąd drugiej instancji zmienia zaskarżony
wyrok i orzeka co do istoty sprawy.
§ 2. W razie stwierdzenia nieważności postępowania sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony
wyrok, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazuje sprawę sądowi
pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
§ 3. Jeżeli pozew ulega odrzuceniu albo zachodzi podstawa do umorzenia postępowania, sąd
drugiej instancji uchyla wyrok oraz odrzuca pozew lub umarza postępowanie.
§ 4. Poza wypadkami określonymi w § 2 i 3 sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i
przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej
instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego
w całości.
§ 5. W wypadku uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, sąd rozpoznaje
ją w innym składzie.
§ 6. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu
drugiej instancji wiążą zarówno sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i sąd drugiej
instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy nastąpiła
zmiana stanu prawnego.

Art. 387. § 1. Sąd drugiej instancji uzasadnia z urzędu wyrok oraz postanowienie
kończące postępowanie w sprawie. W sprawach, w których apelację oddalono, uzasadnienie
sporządza się tylko wówczas, gdy strona zażądała doręczenia jej wyroku z uzasadnieniem.
§ 2. Sporządzenie uzasadnienia powinno nastąpić w terminie dwóch tygodni od dnia ogłoszenia
sentencji orzeczenia. Jeżeli ogłoszenia nie było, termin ten liczy się od dnia wydania
orzeczenia. W sprawach, w których apelację oddalono, uzasadnienie sporządza się w terminie
dwóch tygodni od dnia zgłoszenia wniosku.
§ 3. Orzeczenie z uzasadnieniem doręcza się tej stronie, która w terminie tygodniowym od
ogłoszenia sentencji zażądała doręczenia. Przepis art. 327 § 2 stosuje się odpowiednio. Jeżeli
ogłoszenia nie było, orzeczenie z uzasadnieniem doręcza się stronom z urzędu w terminie
tygodniowym od sporządzenia uzasadnienia.
§ 4. Jeżeli uzasadnienie nie zostało sporządzone, a w sprawie została wniesiona skarga
kasacyjna lub skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sąd drugiej
instancji sporządza uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia w terminie dwóch tygodni od dnia
wniesienia skargi.

Art. 3871. W razie wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia, od którego
przysługuje skarga kasacyjna, strony i ich przedstawiciele mają obowiązek, do czasu upływu
terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, zawiadamiać sąd drugiej instancji o każdej zmianie
miejsca zamieszkania.

Art. 388. § 1. W razie wniesienia skargi kasacyjnej, gdyby na skutek wykonania
orzeczenia stronie mogła być wyrządzona niepowetowana szkoda, sąd drugiej instancji może
wstrzymać wykonanie zaskarżonego orzeczenia do czasu ukończenia postępowania kasacyjnego lub
uzależnić wykonanie tego orzeczenia – a w razie oddalenia apelacji także orzeczenia sądu
pierwszej instancji – od złożenia przez powoda stosownego zabezpieczenia. Postanowienie może
być wydane na posiedzeniu niejawnym.
§ 2. Zabezpieczenie może również polegać na wstrzymaniu wydania powodowi sum pieniężnych po ich
wyegzekwowaniu od pozwanego lub na wstrzymaniu sprzedaży zajętego majątku.
§ 3. Do czasu upływu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wstrzymuje się z urzędu sprzedaż
nieruchomości.
§ 4. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do wstrzymania skuteczności zaskarżonego orzeczenia
niepodlegającego wykonaniu.

Art. 389. Po bezskutecznym upływie terminu do zaskarżenia wydanego wyroku sąd drugiej
instancji zwraca akta sądowi pierwszej instancji.

Art. 390. § 1. Jeżeli przy rozpoznawaniu apelacji powstanie zagadnienie prawne budzące
poważne wątpliwości, sąd może przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu,
odraczając rozpoznanie sprawy. Sąd Najwyższy władny jest przejąć sprawę do rozpoznania albo
przekazać zagadnienie do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi tego Sądu.
§ 2. Uchwała Sądu Najwyższego rozstrzygająca zagadnienie prawne wiąże w danej sprawie.

Art. 391. § 1. Jeżeli nie ma szczególnych przepisów o postępowaniu przed sądem drugiej
instancji, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem
pierwszej instancji. Przepisy art. 194-196 i 198 nie mają zastosowania.
§ 2. W razie cofnięcia apelacji sąd drugiej instancji umarza postępowanie apelacyjne i orzeka
o kosztach jak przy cofnięciu pozwu. Gdy cofnięcie apelacji nastąpiło przed sądem pierwszej
instancji, postępowanie umarza sąd pierwszej instancji.

Art. 394. § 1. Zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu
pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie, a ponadto na postanowienia sądu pierwszej
instancji i zarządzenia przewodniczącego, których przedmiotem jest:
1) zwrot pozwu, odmowa odrzucenia pozwu, przekazanie sprawy sądowi równorzędnemu lub niższemu
albo podjęcie postępowania w innym trybie;
2) odmowa zwolnienia od kosztów sądowych lub cofnięcie takiego zwolnienia oraz odmowa
ustanowienia adwokata lub radcy prawnego lub ich odwołanie;
3) oddalenie opozycji przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego oraz niedopuszczenie
interwenienta do udziału w sprawie wskutek uwzględnienia opozycji;
4) rygor natychmiastowej wykonalności;
41) wstrzymanie wykonania prawomocnego orzeczenia do czasu rozstrzygnięcia skargi
o wznowienie postępowania;
42) stwierdzenie prawomocności orzeczenia;
5) skazanie świadka, biegłego, strony, jej pełnomocnika oraz osoby trzeciej na grzywnę,
zarządzenie przymusowego sprowadzenia i aresztowania świadka oraz odmowa zwolnienia świadka
i biegłego od grzywny i świadka od przymusowego sprowadzenia;
6) zawieszenie postępowania i odmowa podjęcia zawieszonego postępowania;
7) odmowa uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia;
8) sprostowanie lub wykładnia orzeczenia albo ich odmowa;
9) zwrot kosztów, określenie zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu, wymiar opłaty,
zwrot opłaty lub zaliczki, obciążenie kosztami sądowymi, jeżeli strona nie składa środka
zaskarżenia co do istoty sprawy, koszty przyznane w nakazie zapłaty, zwrot kosztów nieopłaconej
pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz wynagrodzenie biegłego i należności świadka;
101) zatwierdzenie ugody zawartej przed mediatorem;
11) odrzucenie zażalenia;
12) odrzucenie skargi na orzeczenie referendarza sądowego.
§ 2. Termin do wniesienia zażalenia jest tygodniowy i liczy się od doręczenia postanowienia,
a gdy strona nie zażądała w terminie przepisanym doręczenia postanowienia zapadłego na
rozprawie – od ogłoszenia postanowienia.
§ 3. Zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego oraz zawierać
wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również
zwięzłe uzasadnienie zażalenia ze wskazaniem w miarę potrzeby nowych faktów i dowodów.

Art. 3941. § 1. Zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie
sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz na postanowienie sądu drugiej lub
pierwszej instancji odrzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
orzeczenia.
Uwaga od redakcji:
Na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30.10.2012 r. (Dz. U. z 2012 r.
poz. 1254), art. 3941§ 1 pkt 2 w brzmieniu obowiązującym do 2.05.2012 r.,
w zakresie, w jakim nie przewidywał zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji
oddalające wniosek pełnomocnika ustanowionego z urzędu o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, z dniem
15.11.2012 r. został uznany za niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 w związku z art. 31
ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

§ 11. Zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie uchylenia przez sąd
drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego
rozpoznania.
§ 2. W sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna, zażalenie przysługuje także na
postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, z wyjątkiem postanowień,
o których mowa w art. 3981, a także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania
zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.
Uwaga od redakcji:
Na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9.02.2010 r. (Dz. U. z 2010 r. nr 24,
poz. 125) art. 3941 § 2 w zakresie, w jakim – w brzmieniu obowiązującym do dnia
21.05.2009 r. – nie dawał podstaw do zaskarżenia postanowienia w przedmiocie kosztów procesu
zasądzonych po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji, z dniem 15.02.2010 r. został uznany za
niezgodny z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, w związku z art. 45 ust. 1 oraz w związku
z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2.06.2010 r. (Dz. U. z 2010 r. nr 109,
poz. 724) art. 3941 § 2 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżenia
postanowienia sądu drugiej instancji oddalającego wniosek o wyłączenie sędziego złożony
w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, z dniem 22.06.2010 r. został uznany jest
niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

§ 3. Do postępowania przed Sądem Najwyższym toczącego się na skutek zażalenia stosuje się
odpowiednio art. 394 § 2 i 3, art. 395, art. 397 § 1, art. 3986 § 3,
art. 39810, art. 39814, art. 39815 § 1 zdanie pierwsze, art.
39816, art. 39817 i art. 39821.

Art. 3942. § 1. Na postanowienia sądu drugiej instancji, których przedmiotem
są oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego, zwrot kosztów procesu, zwrot kosztów nieopłaconej
pomocy prawnej udzielonej z urzędu, skazanie świadka, biegłego, strony, jej pełnomocnika oraz
osoby trzeciej na grzywnę, zarządzenie przymusowego sprowadzenia i aresztowania świadka, odmowa
zwolnienia świadka i biegłego od grzywny i świadka od przymusowego sprowadzenia, przysługuje
zażalenie do innego składu tego sądu, z wyjątkiem postanowień wydanych w wyniku rozpoznania
zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.
§ 2. W postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia, o którym mowa w § 1, przepisy art. 394
§ 2 i 3, art. 395 § 1, art. 396 i art. 397 § 1, 11 i § 2 zdanie pierwsze stosuje się
odpowiednio.

Art. 395. § 1. Akta sprawy wraz z zażaleniem sąd pierwszej instancji przedstawia sądowi
drugiej instancji po doręczeniu zażalenia stronie przeciwnej, a w przypadkach gdy ustawa
przewiduje doręczenie zaskarżonego postanowienia tylko jednej ze stron oraz w przypadkach
wskazanych w art. 394 § 1 pkt 5 – niezwłocznie po złożeniu zażalenia bez doręczenia go stronie
przeciwnej. Odpowiedź na zażalenie może być wniesiona wprost do sądu drugiej instancji w
terminie tygodniowym od dnia doręczenia zażalenia.
§ 2. Jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, sąd,
który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt sądowi
drugiej instancji, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na
nowo. Od ponownie wydanego postanowienia przysługują środki odwoławcze na zasadach ogólnych.

Art. 396. Sąd pierwszej instancji może wstrzymać wykonanie zaskarżonego postanowienia do
czasu rozstrzygnięcia zażalenia. Postanowienie takie może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

Art. 397. § 1. Sąd drugiej instancji rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym.
§ 11. W postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia sąd drugiej instancji
uzasadnia z urzędu postanowienie kończące to postępowanie.
§ 2. Do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o
postępowaniu apelacyjnym. Rozpoznanie zażalenia na postanowienie w przedmiocie odmowy
zwolnienia od kosztów sądowych lub cofnięcia takiego zwolnienia, odrzucenia wniosku o
zwolnienie oraz nałożenia na stronę obowiązku uiszczenia kosztów i skazania na grzywnę, odmowy
ustanowienia adwokata lub radcy prawnego lub ich odwołania oraz nałożenia na stronę obowiązku
uiszczenia wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego dla niej ustanowionego i skazania na
grzywnę następuje w składzie jednego sędziego.

Art. 3971. § 1. Rozpoznanie zażalenia na postanowienie wydane
w elektronicznym postępowaniu upominawczym następuje w składzie jednego sędziego.
§ 2. Przepisy art. 50530 § 2 i art. 50531 § 1-5 stosuje się odpowiednio.

Art. 398. Przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do zażaleń na zarządzenia
przewodniczącego.

 

x