Kodeks Postępowania Cywilnego
kodeks|kodeks.wirt.pl

Ujednolicone najważniejsze ustawy polskie

stan na 2014.05.15

Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze
Księga pierwsza. Proces
Tytuł V. Koszty procesu


Art. 98. § 1. Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego
żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).
§ 2. Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika,
który nie jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, zalicza się poniesione
przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz
równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Suma kosztów przejazdów i
równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata
wykonującego zawód w siedzibie sądu procesowego.
§ 3. Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się
wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki
jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa
strony.
§ 4. Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów
stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego i rzecznika
patentowego regulują odrębne przepisy.

Art. 981. § 1. Do niezbędnych kosztów procesu zalicza się koszty mediacji
prowadzonej na skutek skierowania przez sąd.
§ 2. Jeżeli postępowanie cywilne zostało wszczęte w ciągu trzech miesięcy od dnia zakończenia
mediacji, która nie została zakończona ugodą albo w ciągu trzech miesięcy od dnia
uprawomocnienia się postanowienia o odmowie zatwierdzenia ugody przez sąd, do niezbędnych
kosztów procesu zalicza się także koszty mediacji w wysokości nieprzekraczającej czwartej
części opłaty.
§ 3. Do określenia kosztów mediacji stosuje się odpowiednio art. 98 § 2 i 3.
§ 4. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wysokość wynagrodzenia
mediatora za prowadzenie postępowania mediacyjnego wszczętego na podstawie skierowania sądu i
wydatki mediatora podlegające zwrotowi, biorąc pod uwagę rodzaj sprawy i wartość przedmiotu
sporu oraz niezbędne wydatki związane z prowadzeniem mediacji.

Art. 99. Stronom reprezentowanym przez radcę prawnego lub rzecznika patentowego oraz
Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa zwraca się koszty
w wysokości należnej według przepisów o wynagrodzeniu adwokata.

Art. 100. W razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione
lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu
wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania
albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu.

Art. 101. Zwrot kosztów należy się pozwanemu pomimo uwzględnienia powództwa, jeżeli nie
dał powodu do wytoczenia sprawy i uznał przy pierwszej czynności procesowej żądanie pozwu.

Art. 102. W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony
przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

Art. 103. § 1. Niezależnie od wyniku sprawy sąd może włożyć na stronę lub interwenienta
obowiązek zwrotu kosztów, wywołanych ich niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym
postępowaniem.
§ 2. Przepis § 1 dotyczy zwłaszcza kosztów powstałych wskutek uchylenia się od wyjaśnień lub
złożenia wyjaśnień niezgodnych z prawdą, zatajenia lub opóźnionego powołania dowodów, a także
nieusprawiedliwionej odmowy poddania się mediacji, na którą strona uprzednio wyraziła zgodę.

Art. 104. Koszty procesu, w którym zawarto ugodę, znosi się wzajemnie, jeżeli strony nie
postanowiły inaczej.

Art. 1041. Koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd i
zakończonej ugodą znosi się wzajemnie, jeżeli strony nie postanowiły inaczej.

Art. 105. § 1. Współuczestnicy sporu zwracają koszty procesu w częściach równych. Sąd
może jednak nakazać zwrot kosztów odpowiednio do udziału każdego ze współuczestników w sprawie,
jeżeli pod tym względem zachodzą znaczne różnice.
§ 2. Na współuczestników sporu odpowiadających solidarnie co do istoty sprawy sąd włoży
solidarny obowiązek zwrotu kosztów. Za koszty wynikłe z czynności procesowych, podjętych przez
poszczególnych współuczestników wyłącznie we własnym interesie, inni współuczestnicy nie
odpowiadają.

Art. 106. Udział prokuratora w sprawie nie uzasadnia zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz
Skarbu Państwa ani od Skarbu Państwa.

Art. 107. Interwenient uboczny, do którego nie mają zastosowania przepisy o
współuczestnictwie jednolitym, nie zwraca kosztów przeciwnikowi strony, do której przystąpił.
Sąd może jednak przyznać od interwenienta na rzecz wygrywającego sprawę przeciwnika strony, do
której interwenient przystąpił, zwrot kosztów wywołanych samoistnymi czynnościami procesowymi
interwenienta. Sąd może także przyznać interwenientowi koszty interwencji od przeciwnika
obowiązanego do zwrotu kosztów.

Art. 108. § 1. Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w
instancji. Sąd może jednak rozstrzygnąć jedynie o zasadach poniesienia przez strony kosztów
procesu, pozostawiając szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu; w tej sytuacji, po
uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, referendarz sądowy w sądzie
pierwszej instancji wydaje postanowienie, w którym dokonuje szczegółowego wyliczenia kosztów
obciążających strony.
§ 2. Sąd drugiej instancji, uchylając zaskarżone orzeczenie i przekazując sprawę sądowi
pierwszej instancji do rozpoznania, pozostawia temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji
odwoławczej.

Art. 1081. Jeżeli w toku postępowania sąd nie orzekł o obowiązku poniesienia
kosztów sądowych lub orzeczeniem nie objął całej kwoty należnej z tego tytułu, postanowienie w
tym przedmiocie wydaje na posiedzeniu niejawnym sąd, przed którym sprawa toczyła się w
pierwszej instancji.

Art. 109. § 1. Roszczenie o zwrot kosztów wygasa, jeśli strona najpóźniej przed
zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie złoży sądowi spisu
kosztów albo nie zgłosi wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych. Jednakże o
kosztach należnych stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego
sąd orzeka z urzędu.
§ 2. Orzekając o wysokości przyznanych stronie kosztów procesu, sąd bierze pod uwagę celowość
poniesionych kosztów oraz niezbędność ich poniesienia z uwagi na charakter sprawy. Przy
ustalaniu wysokości kosztów poniesionych przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika
będącego adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, sąd bierze pod uwagę niezbędny
nakład pracy pełnomocnika oraz czynności podjęte przez niego w sprawie, a także charakter
sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.

Art. 110. Sąd może zasądzić od świadka, biegłego, pełnomocnika lub przedstawiciela
ustawowego – po ich wysłuchaniu – zwrot kosztów wywołanych ich rażącą winą. Postanowienie sądu
może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

Art. 111 – 116. (uchylone)

Art. 117. § 1. Strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może
domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego.
§ 2. Osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia
adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie
ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego
dla siebie i rodziny.
§ 3. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdolność sądową,
niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy
prawnego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia
adwokata lub radcy prawnego.
§ 4. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wnioskiem o
zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w
którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Osoba fizyczna, która nie ma miejsca
zamieszkania w siedzibie tego sądu, może złożyć wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy
prawnego w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania, który
niezwłocznie przesyła ten wniosek sądowi właściwemu.
§ 5. Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za
potrzebny.
§ 6. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, zgłoszony po raz pierwszy w
postępowaniu apelacyjnym, kasacyjnym lub postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z
prawem prawomocnego orzeczenia, sąd przekazuje do rozpoznania sądowi pierwszej instancji, chyba
że uzna wniosek za uzasadniony.

Art. 1171. § 1. Osoba fizyczna dołącza do wniosku o ustanowienie adwokata lub
radcy prawnego oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o swoim stanie rodzinnym, majątku,
dochodach i źródłach utrzymania. Oświadczenie sporządza się według ustalonego wzoru. Jeżeli
wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego składany jest łącznie z wnioskiem o
zwolnienie od kosztów sądowych, osoba fizyczna dołącza tylko jedno oświadczenie.
§ 2. Sąd może odebrać od osoby fizycznej przyrzeczenie o treści: “Świadomy znaczenia mych słów
i odpowiedzialności przed prawem zapewniam, że złożone przeze mnie oświadczenie o stanie
rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania jest prawdziwe i rzetelne”. Przed
odebraniem przyrzeczenia poucza się stronę ubiegającą się o ustanowienie adwokata lub radcy
prawnego o treści art. 120 § 4.
§ 3. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego złożony przez stronę reprezentowaną
przez adwokata lub radcę prawnego bez dołączenia oświadczenia, o którym mowa w § 1,
przewodniczący zwraca bez wzywania do uzupełnienia braków.
§ 4. W razie złożenia wniosku ustnie do protokołu, oświadczenie, o którym mowa w § 1, może być
złożone także do protokołu.
§ 5. Przepisów § 1-4 nie stosuje się, jeżeli wniosek składa strona, o której mowa w art. 117 §
1.
§ 6. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzór oświadczenia o stanie
rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, o którym mowa w § 1, a także sposób
udostępniania osobom fizycznym wzoru druków tych oświadczeń, mając na względzie umożliwienie
stronie złożenia jednego oświadczenia w razie składania wniosku o ustanowienie adwokata lub
radcy prawnego wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i komunikatywność niezbędnych
pouczeń dla stron co do sposobu wypełnienia, skutków niezłożenia oraz złożenia nieprawdziwego
oświadczenia.

Art. 1172. § 1. W razie oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy
prawnego strona nie może ponownie domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego,
powołując się na te same okoliczności, które stanowiły uzasadnienie oddalonego wniosku.
§ 2. Ponowny wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, oparty na tych samych
okolicznościach, podlega odrzuceniu. Na postanowienie o odrzuceniu wniosku nie przysługuje
zażalenie.

Art. 1173. § 1. O wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego sąd zwraca się do
właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych.
§ 2. Właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, wyznacza
adwokata lub radcę prawnego niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie dwóch tygodni,
zawiadamiając o tym sąd. W zawiadomieniu właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej
izby radców prawnych wskazuje imię i nazwisko wyznaczonego adwokata lub radcy prawnego oraz
jego adres do doręczeń.
§ 3. Jeżeli strona we wniosku wskazała adwokata lub radcę prawnego, właściwa okręgowa rada
adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, w miarę możliwości i w porozumieniu ze
wskazanym adwokatem lub radcą prawnym, wyznaczy adwokata lub radcę prawnego wskazanego przez
stronę.

Art. 118. § 1. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego przez sąd jest równoznaczne z
udzieleniem pełnomocnictwa procesowego.
§ 2. Adwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd jest obowiązany zastępować stronę do
prawomocnego zakończenia postępowania, chyba że z postanowienia sądu wynika, iż obowiązek
zastępowania strony ustaje wcześniej.
§ 3. Z ważnych przyczyn adwokat lub radca prawny może wnosić o zwolnienie od obowiązku
zastępowania strony w procesie. Sąd, zwalniając adwokata lub radcę prawnego, zwraca się
jednocześnie do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych o
wyznaczenie innego adwokata lub radcy prawnego. Przepis art. 1173 § 2 stosuje się
odpowiednio.
§ 4. Jeżeli adwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd ma podjąć czynności poza siedzibą
sądu orzekającego, sąd, na uzasadniony wniosek ustanowionego adwokata lub radcy prawnego,
zwróci się w razie potrzeby do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby
radców prawnych o wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego z innej miejscowości. Przepis art.
1173 § 2 stosuje się odpowiednio.
§ 5. Jeżeli adwokat lub radca prawny ustanowiony w związku z postępowaniem kasacyjnym lub
postępowaniem ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, nie
stwierdza podstaw do wniesienia skargi, jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić na piśmie o tym
stronę oraz sąd, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zawiadomienia go o
wyznaczeniu. Do zawiadomienia adwokat lub radca prawny dołącza sporządzoną przez siebie opinię
o braku podstaw do wniesienia skargi. Opinia nie jest załączana do akt sprawy i nie jest
doręczana stronie przeciwnej.
§ 6. Jeżeli opinia, o której mowa w § 5, nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej
staranności, sąd zawiadamia o tym właściwy organ samorządu zawodowego, do którego należy
adwokat lub radca prawny. W takim przypadku właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej
izby radców prawnych wyznaczy innego adwokata lub radcę prawnego. Przepis art.
1173 § 2 stosuje się odpowiednio.

Art. 119. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego wygasa ze śmiercią strony, która je
uzyskała. Jednakże na zasadzie tego ustanowienia adwokat lub radca prawny strony podejmuje
czynności niecierpiące zwłoki.

Art. 1191. Sąd może zarządzić stosowne dochodzenie, jeżeli na podstawie
okoliczności sprawy lub oświadczeń strony przeciwnej powziął wątpliwości co do rzeczywistego
stanu majątkowego strony domagającej się ustanowienia lub zastępowanej przez ustanowionego
adwokata lub radcę prawnego.

Art. 120. § 1. Sąd cofnie ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jeżeli okaże się, że
okoliczności, na których podstawie je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.
§ 2. W wypadkach, o których mowa w § 1, strona obowiązana jest uiścić wynagrodzenie adwokata
lub radcy prawnego dla niej ustanowionego.
§ 3. Ponadto, w wypadku gdy okoliczności, na podstawie których przyznano ustanowienie adwokata
lub radcy prawnego, przestały istnieć, sąd może obciążyć stronę tym obowiązkiem tylko
częściowo, stosownie do zmiany, jaka nastąpiła w jej stosunkach.
§ 4. Stronę, która uzyskała ustanowienie adwokata lub radcy prawnego na podstawie podania
świadomie nieprawdziwych okoliczności, sąd skaże na grzywnę, niezależnie od jej obowiązku
uiszczenia wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego.

Art. 121. (uchylony)

Art. 122. § 1. Adwokat lub radca prawny ustanowiony zgodnie z przepisami niniejszego
działu ma prawo – z wyłączeniem strony – ściągnąć sumę należną mu tytułem wynagrodzenia
i zwrotu wydatków z kosztów zasądzonych na rzecz tej strony od przeciwnika. Przeciwnik nie może
czynić żadnych potrąceń, z wyjątkiem kosztów nawzajem mu przyznanych od strony korzystającej
z pomocy prawnej z urzędu.
§ 2. Na kosztach, przypadających od przeciwnika strony korzystającej z pomocy prawnej z urzędu,
należności adwokata lub radcy prawnego ustanowionego według przepisów poprzedzających
przysługuje pierwszeństwo przed roszczeniami osób trzecich.

Art. 123. § 1. Postanowienia, o których mowa w dziale niniejszym sąd może wydać na
posiedzeniu niejawnym. Postanowienia doręcza się tylko stronie, która złożyła wniosek o
ustanowienie dla niej adwokata lub radcy prawnego.
§ 2. Postanowienie o ustanowieniu albo odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego może
wydać także referendarz sądowy.

Art. 124. § 1. Zgłoszenie wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jak
również wniesienie środka odwoławczego od odmowy ich ustanowienia nie wstrzymuje biegu
toczącego się postępowania, chyba że chodzi o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego dla
powoda na skutek wniosku zgłoszonego w pozwie lub przed wytoczeniem powództwa. Sąd może jednak
wstrzymać rozpoznanie sprawy aż do prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku i w związku z tym nie
wyznaczać rozprawy, a wyznaczoną rozprawę odwołać lub odroczyć.
§ 2. W razie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego na wniosek zgłoszony przed upływem
terminu do wniesienia zażalenia, dla którego sporządzenia ustawa wymaga zastępstwa prawnego
przez adwokata lub radcę prawnego, sąd doręcza ustanowionemu adwokatowi lub radcy prawnemu
odpis postanowienia z urzędu, a termin do wniesienia zażalenia na postanowienie biegnie od dnia
jego doręczenia pełnomocnikowi. Jeżeli strona prawidłowo zażądała doręczenia postanowienia z
uzasadnieniem, odpis postanowienia doręcza się pełnomocnikowi z uzasadnieniem.
§ 3. W razie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego na wniosek zgłoszony przed upływem
terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę, która prawidłowo zażądała doręczenia
orzeczenia z uzasadnieniem, sąd doręcza ustanowionemu adwokatowi lub radcy prawnemu orzeczenie
z uzasadnieniem z urzędu, a termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia
pełnomocnikowi orzeczenia z uzasadnieniem.
§ 4. W razie oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, zgłoszonego w
przypadkach, o których mowa w § 2 lub § 3, termin do wniesienia środka zaskarżenia biegnie od
dnia doręczenia stronie postanowienia, a jeżeli postanowienie zostało wydane na posiedzeniu
jawnym – od dnia jego ogłoszenia. Jeżeli jednak strona wniosła zażalenie w przepisanym
terminie, termin do złożenia środka zaskarżenia biegnie od dnia doręczenia stronie
postanowienia oddalającego zażalenie, a jeżeli postanowienie sądu drugiej instancji zostało
wydane na posiedzeniu jawnym – od dnia jego ogłoszenia.
§ 5. Ponowny wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, oparty na tych samych
okolicznościach, nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia środka zaskarżenia.

 

x