Kodeks Postępowania Cywilnego
kodeks|kodeks.wirt.pl

Ujednolicone najważniejsze ustawy polskie

stan na 2014.05.15

Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze
Księga pierwsza. Proces
Tytuł IV. Strony


Art. 64. § 1. Każda osoba fizyczna i prawna ma zdolność występowania w procesie jako
strona (zdolność sądowa).
§ 11. Zdolność sądową mają także jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi,
którym ustawa przyznaje zdolność prawną.
§ 2. (uchylony)

Art. 65. § 1. Zdolność do czynności procesowych (zdolność procesową) mają osoby fizyczne
posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne,
o których mowa w art. 64 § 11.
§ 2. Osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych ma zdolność procesową
w sprawach wynikających z czynności prawnych, których może dokonywać samodzielnie.

Art. 66. Osoba fizyczna niemająca zdolności procesowej może podejmować czynności
procesowe tylko przez swego przedstawiciela ustawowego.

Art. 67. § 1. Osoby prawne oraz jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 64
§ 11, dokonują czynności procesowych przez swoje organy albo przez osoby uprawnione
do działania w ich imieniu.
§ 2. Za Skarb Państwa podejmuje czynności procesowe organ państwowej jednostki organizacyjnej,
z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub organ jednostki nadrzędnej.
W zakresie określonym odrębną ustawą za Skarb Państwa czynności procesowe podejmuje
Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa.
§ 3. (uchylony)

Art. 68. Przedstawiciel ustawowy, organy oraz osoby wymienione w art. 67, mają obowiązek
wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności procesowej. Zdania pierwszego nie
stosuje się w przypadku dokonania czynności procesowej w elektronicznym postępowaniu
upominawczym, jednak przedstawiciel ustawowy i organy oraz osoby wymienione w art. 67 mają
obowiązek wskazać podstawę swojego umocowania.

Art. 69. Dla strony niemającej zdolności procesowej, która nie ma przedstawiciela
ustawowego, jak również dla strony niemającej organu powołanego do jej reprezentowania, sąd na
wniosek strony przeciwnej ustanowi kuratora, jeżeli strona ta podejmuje przeciwko drugiej
stronie czynność procesową niecierpiącą zwłoki. Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu
niejawnym.

Art. 70. § 1. Jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie
właściwych organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy w tym celu odpowiedni termin. W wypadkach,
w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się o
to do właściwego sądu opiekuńczego.
§ 2. Sąd może dopuścić tymczasowo do czynności stronę niemającą zdolności sądowej lub
procesowej albo osobę niemającą należytego ustawowego umocowania, z zastrzeżeniem, że przed
upływem wyznaczonego terminu braki będą uzupełnione, a czynności zatwierdzone przez powołaną do
tego osobę.

Art. 71. Jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym
terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie w zakresie, w jakim jest ono dotknięte brakami,
i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie.

Art. 72. § 1. Kilka osób może w jednej sprawie występować w roli powodów lub pozwanych,
jeżeli przedmiot sporu stanowią:
1) prawa lub obowiązki im wspólne lub oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej
(współuczestnictwo materialne);
2) roszczenia lub zobowiązania jednego rodzaju, oparte na jednakowej podstawie faktycznej i
prawnej, jeżeli ponadto właściwość sądu jest uzasadniona dla każdego z roszczeń lub zobowiązań
z osobna, jako też dla wszystkich wspólnie (współuczestnictwo formalne).
§ 2. Jeżeli przeciwko kilku osobom sprawa może toczyć się tylko łącznie (współuczestnictwo
konieczne), przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się także do osób, których udział w
sprawie uzasadniałby jej rozpoznanie w postępowaniu odrębnym.
§ 3. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio w wypadku współuczestnictwa materialnego, innego niż
współuczestnictwo konieczne.

Art. 73. § 1. Każdy współuczestnik działa w imieniu własnym.
§ 2. W wypadku jednak, gdy z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika, że
wyrok dotyczyć ma niepodzielnie wszystkich współuczestników (współuczestnictwo jednolite),
czynności procesowe współuczestników działających są skuteczne wobec niedziałających. Do
zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia albo uznania powództwa potrzeba zgody wszystkich
współuczestników.

Art. 74. Każdy ze współuczestników sporu ma prawo samodzielnie popierać sprawę. Na
posiedzenie sądowe wzywa się wszystkich tych współuczestników, co do których sprawa nie jest
zakończona.

Art. 75. Kto występuje z roszczeniem o rzecz lub prawo, o które sprawa toczy się
pomiędzy innymi osobami, może aż do zamknięcia rozprawy w pierwszej instancji wytoczyć
powództwo o tę rzecz lub prawo przeciwko obu stronom przed sąd, w którym toczy się sprawa
(interwencja główna).

Art. 76. Kto ma interes prawny w tym, aby sprawa została rozstrzygnięta na korzyść
jednej ze stron, może w każdym stanie sprawy aż do zamknięcia rozprawy w drugiej instancji
przystąpić do tej strony (interwencja uboczna).

Art. 77. § 1. Wstąpienie swe do sprawy interwenient uboczny powinien zgłosić w piśmie, w
którym poda, jaki ma interes prawny we wstąpieniu i do której ze stron przystępuje. Pismo to
należy doręczyć obu stronom.
§ 2. Interwenient uboczny może ze wstąpieniem do sprawy połączyć dokonanie innej czynności
procesowej.

Art. 78. § 1. Każda ze stron może zgłosić opozycję przeciwko wstąpieniu interwenienta
ubocznego, jednakże nie później niż przy rozpoczęciu najbliższej rozprawy.
§ 2. Sąd oddali opozycję po przeprowadzeniu co do niej rozprawy, jeżeli interwenient
uprawdopodobni, że ma interes prawny we wstąpieniu do sprawy.
§ 3. Mimo wniesienia opozycji interwenient uboczny bierze udział w sprawie, dopóki orzeczenie
uwzględniające opozycję nie stanie się prawomocne. W razie prawomocnego uwzględnienia opozycji
czynności interwenienta ubocznego uważane będą za niebyłe.

Art. 79. Interwenient uboczny jest uprawniony do wszelkich czynności procesowych
dopuszczalnych według stanu sprawy. Nie mogą one jednak pozostawać w sprzeczności z
czynnościami i oświadczeniami strony, do której przystąpił.

Art. 80. Interwenientowi ubocznemu należy od chwili jego wstąpienia do sprawy doręczać,
tak jak stronie, zawiadomienia o terminach i posiedzeniach sądowych, jako też orzeczenia sądu.

Art. 81. Jeżeli z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika, że
wyrok w sprawie ma odnieść bezpośredni skutek prawny w stosunku między interwenientem a
przeciwnikiem strony, do której interwenient przystąpił, do stanowiska interwenienta w procesie
stosuje się odpowiednio przepisy o współuczestnictwie jednolitym.

Art. 82. Interwenient uboczny nie może w stosunku do strony, do której przystąpił,
podnieść zarzutu, że sprawa została rozstrzygnięta błędnie albo że strona ta prowadziła proces
wadliwie, chyba że stan sprawy w chwili przystąpienia interwenienta uniemożliwił mu korzystanie
ze środków obrony albo że strona umyślnie lub przez niedbalstwo nie skorzystała ze środków,
które nie były interwenientowi znane.

Art. 83. Za zgodą stron interwenient uboczny może wejść na miejsce strony, do której
przystąpił.

Art. 84. § 1. Strona, której w razie niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia
przysługiwałoby roszczenie względem osoby trzeciej albo przeciwko której osoba trzecia mogłaby
wystąpić z roszczeniem, może zawiadomić taką osobę o toczącym się procesie i wezwać ją do
wzięcia w nim udziału.
§ 2. W tym celu strona wnosi do sądu pismo procesowe wskazujące przyczynę wezwania i stan
sprawy. Pismo to doręcza się niezwłocznie osobie trzeciej, która może zgłosić swe przystąpienie
do strony jako interwenient uboczny.

Art. 85. Skutki związane z interwencją uboczną określone w art. 82 powstają w stosunku
do wezwanego, który nie zgłosił przystąpienia, z chwilą, w której przystąpienie było możliwe.

Art. 86. Strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem
osobiście lub przez pełnomocników.

Art. 87. § 1. Pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, a w sprawach własności
przemysłowej także rzecznik patentowy, a ponadto osoba sprawująca zarząd majątkiem lub
interesami strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot
sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia, współuczestnik sporu, jak również rodzice, małżonek,
rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.
§ 2. Pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości
prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Osoba prawna
prowadząca, na podstawie odrębnych przepisów, obsługę prawną przedsiębiorcy, osoby prawnej lub
innej jednostki organizacyjnej może udzielić pełnomocnictwa procesowego – w imieniu podmiotu,
którego obsługę prawną prowadzi – adwokatowi lub radcy prawnemu, jeżeli została do tego
upoważniona przez ten podmiot.
§ 3. W sprawach o ustalenie i zaprzeczenie pochodzenia dziecka i o roszczenia alimentacyjne
pełnomocnikiem może być również przedstawiciel właściwego w sprawach z zakresu pomocy
społecznej organu jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacji społecznej, mającej na
celu udzielanie pomocy rodzinie.
§ 4. W sprawach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego pełnomocnikiem rolnika może być
również przedstawiciel organizacji zrzeszającej rolników indywidualnych, której rolnik jest
członkiem.
§ 5. W sprawach związanych z ochroną praw konsumentów pełnomocnikiem może być przedstawiciel
organizacji, do której zadań statutowych należy ochrona konsumentów.
§ 6. W sprawach związanych z ochroną własności przemysłowej pełnomocnikiem twórcy projektu
wynalazczego może być również przedstawiciel organizacji, do której zadań statutowych należą
sprawy popierania własności przemysłowej i udzielania pomocy twórcom projektów wynalazczych.

Art. 871. § 1. W postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo
stron przez adwokatów lub radców prawnych. Zastępstwo to dotyczy także czynności procesowych
związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji.
§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się w postępowaniu o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o
ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oraz gdy stroną, jej organem, jej przedstawicielem
ustawowym lub pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor
habilitowany nauk prawnych, a także gdy stroną, jej organem lub jej przedstawicielem ustawowym
jest adwokat, radca prawny lub radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.
§ 3. Przepisu § 1 nie stosuje się także wtedy, gdy zastępstwo procesowe Skarbu Państwa jest
wykonywane przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa.

Art. 88. Pełnomocnictwo może być albo procesowe – bądź to ogólne, bądź do prowadzenia
poszczególnych spraw – albo do niektórych tylko czynności procesowych.

Art. 89. § 1. Pełnomocnik jest obowiązany przy pierwszej czynności procesowej dołączyć
do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa wraz
z odpisem dla strony przeciwnej. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także radca
Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im
pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Sąd może w razie
wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Zdania pierwszego nie stosuje się
w przypadku dokonania czynności procesowej w elektronicznym postępowaniu upominawczym, jednak
pełnomocnik powinien powołać się na pełnomocnictwo, wskazując jego datę, zakres oraz
okoliczności wymienione w art. 87.
§ 2. W toku sprawy pełnomocnictwo może być udzielone ustnie na posiedzeniu sądu przez
oświadczenie złożone przez stronę i wciągnięte do protokołu.
§ 3. (uchylony)

Art. 90. Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pełnomocnictwo osoba przez
nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała.

Art. 91. Pełnomocnictwo procesowe obejmuje z samego prawa umocowanie do:
1) wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych, nie wyłączając powództwa
wzajemnego, skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego ich wniesieniem, jako
też wniesieniem interwencji głównej przeciwko mocodawcy;
2) wszelkich czynności dotyczących zabezpieczenia i egzekucji;
3) udzielenia dalszego pełnomocnictwa procesowego adwokatowi lub radcy prawnemu;
4) zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia albo uznania powództwa, jeżeli czynności te nie
zostały wyłączone w danym pełnomocnictwie;
5) odbioru kosztów procesu od strony przeciwnej.

Art. 92. Zakres, czas trwania i skutki umocowania szerszego niż pełnomocnictwo
procesowe, jak również umocowanie do poszczególnych czynności procesowych, ocenia się według
treści pełnomocnictwa oraz przepisów prawa cywilnego.

Art. 93. Mocodawca stawający jednocześnie z pełnomocnikiem może niezwłocznie prostować
lub odwoływać oświadczenia pełnomocnika.

Art. 94. § 1. Wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego przez mocodawcę odnosi skutek
prawny w stosunku do sądu z chwilą zawiadomienia go o tym, w stosunku zaś do przeciwnika i
innych uczestników – z chwilą doręczenia im tego zawiadomienia przez sąd.
§ 2. Adwokat lub radca prawny, który wypowiedział pełnomocnictwo, obowiązany jest działać za
stronę jeszcze przez dwa tygodnie, chyba że mocodawca zwolni go od tego obowiązku. Każdy inny
pełnomocnik powinien, mimo wypowiedzenia, działać za mocodawcę przez ten sam czas, jeżeli jest
to konieczne do uchronienia mocodawcy od niekorzystnych skutków prawnych.

Art. 95. Przepis artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do adwokata lub radcy
prawnego ustanowionego przez sąd w przypadku zwolnienia go od obowiązku zastępowania strony w
procesie.

Art. 96. W razie śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej pełnomocnictwo
wygasa. Jednakże pełnomocnik procesowy działa aż do czasu zawieszenia postępowania.

Art. 97. § 1. Po wniesieniu pozwu sąd może dopuścić tymczasowo do podjęcia naglącej
czynności procesowej osobę niemogącą na razie przedstawić pełnomocnictwa. Zarządzenie to sąd
może uzależnić od zabezpieczenia kosztów.
§ 2. Sąd wyznaczy równocześnie termin, w ciągu którego osoba działająca bez pełnomocnictwa
powinna je złożyć albo przedstawić zatwierdzenie swej czynności przez stronę. Jeżeli termin
upłynął bezskutecznie, sąd pominie czynności procesowe tej osoby. W tym wypadku przeciwnik może
żądać od działającego bez umocowania zwrotu kosztów spowodowanych jego tymczasowym
dopuszczeniem.

 

x