kodeks|kodeks.wirt.pl

Ujednolicone najważniejsze ustawy polskie

zobacz kodeksy

BLOG
Działanie polskiego systemu prawa

BY IN Prawo

System prawa kontynentalnego (łac. ius civile) – system funkcjonowania prawa typowy dla krajów Europy kontynentalnej, obecny także w krajach Ameryki Łacińskiej, Szkocji i Luizjanie. Jego charakterystyczną cechą jest wyłączność stanowienia prawa przez organy władzy ustawodawczej (stąd także nazwa system prawa stanowionego, ang. statute law) w odróżnieniu od systemu common law, który bazuje na poprzednio wydanych wyrokach sądowych (precedensach).

3 years ago / No Comments

17

MAY

No

Comments

W Polsce obowiązuje system prawa kontynentalnego. Opiera się na prawie rzymskim, powstaje w głównej mierze w drodze stanowienia norm przez ustawodawcę.

Z punktu widzenia ogólnych zasad cechuje go:

  • ścisły związek z prawem rzymskim (m.in. działalność szkoły glosatorów, recepcja prawa rzymskiego od XVI wieku)
  • związek prawa stanowionego z religią chrześcijańską (m.in. wpływy uniwersalizmu papieskiego i cesarskiego)
  • odrzucenie prawa zwyczajowego od procesów stanowienia i stosowania prawa
  • widoczne skutki funkcjonowania władzy absolutystycznej przejawiające się w aktywności prawodawczej władzy państwowej, ukształtowaniu zasad praworządności w działaniach administracji państwowej i ograniczeniu roli sądownictwa wyłącznie do stosowania prawa

Z punktu widzenia zagadnień norm i źródeł prawa, stanowienia i stosowania prawa:

  • hierarchia aktów normatywnych, podporządkowanie wszystkich aktów konstytucji, a prowadzenie działalności prawodawczej przez wydawanie przez parlament ustaw zgodnych z konstytucją
  • kompleksowa kodyfikacja prawa sądowego materialnego i procesowego
  • cechy niesprzeczności, zupełności prawa, oparcia norm prawnych na jednolitej aksjologii
  • całkowite rozdzielenie procesów stanowienia i stosowania prawa (stanowienie skutkuje powstaniem generalnej i abstrakcyjnej normy, stosowanie – indywidualnej i konkretnej decyzji)
  • rozumowanie od ogółu do szczegółu (wydawanie indywidualnej decyzji na podstawie obowiązujących norm generalnych)
  • swoboda decyzyjna władzy sądowniczej zapewniana wyłącznie przez obecność klauzul generalnych i zwrotów niedookreślonych

Z punktu widzenia nauki prawa:

  • nauka prawa ma podstawy filozoficzne i teoretyczne i pozwala na wykształcenie się różnorodnych kierunków filozoficznych i teoretycznych
  • nauka prawa nie tworzy norm prawnych ani reguł interpretacji aktów normatywnych
  • uniwersytety są głównym miejscem nauczania prawa
  1. Źródła prawa
    • wyrok sądowy nieoficjalnym źródłem prawa
    • precedensy prawnie niewiążące (de facto)
    • prawo stanowione stoi wyżej od tradycyjnego precedensu z common law, jednak precedens interpretujący ustawę traktowany jest od chwili jego ustanowienia jako część ustawy
    • brak zasady stare decisis z pewnymi nielicznymi wyjątkami
    • prawo w całości skodyfikowane (kodeksy i inne akty prawa stanowionego)
  2. Podział prawa
    • rozdział prawa publicznego i prywatnego
    • w sądach istnieją wydziały karne i cywilne, istnieją również sądy administracyjne i konstytucyjne (system sądowy nie jest jednolity)
      podział podstawowy na prawo cywilne i prawo karne i publiczne (administracyjne)
  3. Rola sędziów
    • rozstrzyganie spraw
    • nieoficjalne tworzenie prawa (precedensy de facto – wpływające faktycznie ale formalnie niewiążące, milczące odstępowanie od poprzednich propozycji sądowej wykładni prawa)
    • wykładnia i interpretacja prawa, wnioskowanie dedukcyjne, subsumpcja, argumenty z konsekwencji, rzadkie korzystanie z analogii – gdy można zastosować wykładnie rozszerzającą (interpretatio extensiva)- wolności i uprawnienia, w myśl zasady in dubio pro liberate
    • wydawanie wyroków, określanie kar i odszkodowań
    • oceny zgodności z konstytucja dokonuje najczęściej specjalnie w tym celu powołany organ – Trybunał Konstytucyjny
    • większa rola doktryny w orzecznictwie
  4. Normy prawa
    • norma prawna kodeksowa – zapisana w akcie prawnym
    • norma generalna, trzy- lub dwuczłonowa jako podstawa systemu
    • wyrok sądu pozwala zbudować tezę wyroku
  5. Rola ławy przysięgłych
    • występowanie ławników (razem z sędzią decydują o wyroku)
    • znikomy udział czynnika ludzkiego w systemie (biorą udział w sprawach rodzinnych i pracowniczych)
    • wyrok w procesie karnym: sędzia orzeka o winie i karze
    • wyrok w procesie cywilnym: sędziowie orzekają samodzielnie ew. w niektórych sprawach z ławnikami


x